Tytuł Maryi jako Królowej narodu lub państwa należy do najbardziej interesujących zjawisk w historii chrześcijaństwa. W różnych epokach monarchowie, parlamenty, episkopaty i całe narody oddawały swoje kraje pod opiekę Najświętszej Maryi Panny, nadając Jej tytuły królewskie. Były to akty religijne, ale często również wydarzenia polityczne i społeczne, podejmowane w chwilach kryzysu, wojny lub przełomu dziejowego.
Najbardziej znanym przykładem pozostaje Polska, gdzie Maryja czczona jest jako Królowa Polski. Jednak podobne akty miały miejsce również w innych krajach Europy, Ameryki Łacińskiej oraz Azji.
Skąd wziął się tytuł „Królowa”?
Źródłem tego tytułu jest tradycja chrześcijańska oparta na przekonaniu, że Maryja – jako Matka Chrystusa Króla – uczestniczy w Jego chwale królewskiej. W liturgii Kościoła katolickiego papież Pius XII ustanowił w 1954 roku święto Najświętszej Maryi Panny Królowej, podkreślając wielowiekową tradycję Kościoła.¹
Jednak zanim ustanowiono święto liturgiczne, wiele narodów spontanicznie nadawało Maryi tytuły królewskie jako znak zawierzenia.
Polska – Królowa Polski
Najbardziej znany i historycznie udokumentowany akt ogłoszenia Maryi Królową państwa miał miejsce we Lwowie 1 kwietnia 1656 roku. Król Jan II Kazimierz Waza podczas uroczystej liturgii złożył tzw. Śluby Lwowskie, powierzając Rzeczpospolitą Matce Bożej i ogłaszając Ją Królową Korony Polskiej.²
Akt ten został dokonany w czasie „potopu szwedzkiego”, gdy państwo znajdowało się w dramatycznym położeniu. W późniejszych wiekach kult Maryi Królowej Polski stał się jednym z fundamentów religijnej tożsamości narodu.
Portugalia – kraj oddany Królowej Nieba
W Portugalii w 1646 roku Jan IV Szczęśliwy (1604–1656) ogłosił Maryję Królową Portugalii i złożył Jej koronę królewską. Od tego czasu kolejni monarchowie portugalscy nie byli już koronowani tradycyjną koroną – uznawano bowiem, że jedyną Królową narodu jest Matka Boża.³
To jeden z najbardziej wyrazistych aktów maryjnych w dziejach Europy.
Francja – ślub Ludwika XIII
We Francji król Ludwik XIII w 1638 roku poświęcił królestwo Maryi w tzw. Vœu de Louis XIII. Akt ten miał znaczenie religijne i państwowe, a Maryja została uznana za szczególną Opiekunkę i Królową Francji.⁴
Przez kolejne stulecia 15 sierpnia obchodzono we Francji jako święto narodowo-religijne.
Węgry – Regnum Marianum
Szczególne miejsce zajmują Węgry. Według tradycji król Stefan I oddał swój kraj pod opiekę Maryi. Węgry zaczęto określać mianem Regnum Marianum – Królestwo Maryi.⁵
Tytuł ten odgrywał ważną rolę zwłaszcza w czasach zagrożeń tureckich oraz w okresie nowożytnym.
Ameryka Łacińska – królewskie tytuły patronalne
W wielu krajach Ameryki Łacińskiej Maryja czczona jest jako Królowa narodu poprzez lokalne sanktuaria i wizerunki:
Meksyk – Matka Boża z Guadalupe jako Królowa Meksyku i obu Ameryk.
Brazylia – Matka Boża z Aparecidy jako Patronka i Królowa Brazylii.
Argentyna, Chile, Peru – silne narodowe tradycje maryjne.⁶
Azja – Filipiny
Na Filipinach Maryja od wieków cieszy się wyjątkowym kultem. Tytuły takie jak Queen of the Philippines pojawiają się w liturgii, pobożności ludowej i koronacjach kanonicznych licznych wizerunków.⁷
Czy istnieje oficjalna lista „Maryjnych Królestw”?
Nie istnieje jedna urzędowa lista publikowana przez Stolicę Apostolską. Powodem jest różnorodność form uznania:
akty królewskie,
uchwały episkopatów,
papieskie dekrety liturgiczne,
tradycja narodowa,
tytuły patronalne równoważne królewskim.
Dlatego historycy najczęściej wyróżniają cztery państwa o najpełniej udokumentowanym państwowym akcie królewskim:
Polska
Portugalia
Francja
Węgry
Polska na tle świata
Na tle innych narodów Polska wyróżnia się trwałością tego tytułu. Maryja jako Królowa Polski pozostaje obecna nie tylko w liturgii, lecz także w historii, kulturze, pieśniach religijnych i świadomości społecznej. Uroczystość 3 maja należy do najważniejszych świąt maryjnych narodu.
Historia „Maryjnych Królestw” pokazuje, że narody w chwilach próby szukały oparcia nie tylko w sile militarnej czy polityce, ale także w wierze. Tytuł Królowej nie oznaczał władzy politycznej, lecz duchowe przekonanie, że los państwa warto powierzyć opiece Matki Chrystusa.
Dla Polski ten tytuł pozostaje czymś więcej niż tradycją – jest częścią narodowej tożsamości.
Przypisy
Vatican, encyklika Ad Caeli Reginam, 11 X 1954.
W. Czapliński, Jan Kazimierz, Warszawa 1976; tekst Ślubów Lwowskich.
J. Marques, History of Portugal, Lisbon 2000.
Archives Nationales de France, Vœu de Louis XIII (1638).
Encyclopaedia Britannica, hasło Regnum Marianum.
D. Brading, Mexican Phoenix: Our Lady of Guadalupe, Cambridge University Press.
Catholic Bishops’ Conference of the Philippines, national Marian devotions.
Bibliografia
Brading D., Mexican Phoenix: Our Lady of Guadalupe.
Czapliński W., Jan Kazimierz.
Pius XII, Ad Caeli Reginam.
Archives Nationales de France, Vœu de Louis XIII.
Encyclopaedia Britannica, hasło Regnum Marianum.
Catholic Bishops’ Conference of the Philippines – materiały pastoralne.
